ΥΓΕΙΑ

Μαζοχιστική (αυτοηττώμενη) προσωπικότητα



Σε αυτό το άρθρο θα ασχοληθούμε με ένα ίσως από τα πιο ιδιαίτερα και
ενδιαφέροντα στοιχεία που μπορεί κανείς να συναντήσει ως διαβάθμιση και
ιδιαιτερότητα της ανθρώπινης φύσης: την τάση ενός ανθρώπου να υποφέρει
και να επιδιώκει τον «πόνο» και την οδύνη στη ζωή του. Να επιλέγει
καταστάσεις και πορείες που οδηγούν σε αρνητικές συνέπειες για τον ίδιο.
Σε επιλογές καταστροφικές και αυτοηττώμενες. Σίγουρα, δεν υπάρχει κάτι
πιο παράξενο αλλά και αντιφατικό για τον ερευνητή της ανθρώπινης
ψυχολογίας από έναν άνθρωπο που φαίνεται να είναι ο ίδιος εχθρός του εαυτού του.

Η μαζοχιστική προσωπικότητα χαρακτηρίζεται «από πρότυπα οδύνης, διαμαρτυρίας, στάσεις
αυτοκαταστροφικότητας και αυτοϋποτίμησης, καθώς και από μια ασυνείδητη
επιθυμία να βασανίζει τους άλλους μέσω του προσωπικού πόνου». Το
άτομο νιώθει ανάξιο, ένοχο και απορριπτέο και ότι του αξίζει να
τιμωρηθεί. Ωστόσο, είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι για έναν
μαζοχιστή δεν είναι η θλίψη και η οδύνη τα βασικά στοιχεία που
συνοδεύουν τις επιλογές και τη συμπεριφορά του… Απλά ο ίδιος θεωρεί, σε
συνειδητό ή ασυνείδητο επίπεδο, ότι υπομένοντας όλο αυτόν τον πόνο θα
μπορέσει να επιτύχει ένα σημαντικότερο όφελος για τον ίδιο. Υπάρχει ένας
ανώτερος σκοπός, ένα μεγαλύτερο καλό για το οποίο αγωνίζεται. Η ύπαρξη
ενός ανώτερου σκοπού αλλά και η έννοια της καρτερικότητας αποτελούν τα
βασικά χαρακτηριστικά και τη βάση της αυτοεκτίμησής του. Όσα πιο πολλά
υπομένει τόσο αυξάνεται η αυτοεκτίμησή του γι’ αυτό και, όταν απαιτείται
να πάρει την κατάσταση στα χέρια του, το μεταφράζει αυτό ως «εγωιστικό»
ή «συγκαταβατικό» ως προς τον εαυτό του και το αποφεύγει συστηματικά.
Είναι γεγονός ότι μπορούμε να εντοπίσουμε πολλές συμπεριφορές μέσα στην
καθημερινότητα των ανθρώπων που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν
μαζοχιστικές καθώς συνοδεύονται από αυτοηττώμενες επιλογές και …πολλή
ταλαιπωρία αν μη τι άλλο. Ένα άτομο, για παράδειγμα, που κάνει διαρκώς
γκάφες που προκαλούν διάφορες αντιδράσεις στους άλλους και αποφέρουν
έλλειψη σεβασμού και εκτίμησης στον ίδιο, μπορεί να χαρακτηριστεί ως
αυτοηττώμενη προσωπικότητα; Όπως και συμπεριφορές αλτρουϊσμού,
αυτοθυσίας και αυταπάρνησης για ιδεώδη και αξίες που έχουν μείνει
γνωστές στην Ιστορία, μπορούν να εμπεριέχουν μαζοχιστικά στοιχεία
προσωπικότητας;

Σε όλες τις ψυχιατρικές διαγνώσεις συναντούμε συμπεριφορές επιβλαβείς
για τον εαυτό και αυτοκαταστροφικές. Η Nancy Mc Williams καταλήγει ότι
«κάθε άτομο συμπεριφέρεται μαζοχιστικά κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες,
συχνά μάλιστα μια τέτοια ενέργεια επιφέρει θετικό αποτέλεσμα. Τα παιδιά
μαθαίνουν από μόνα τους ότι ένας τρόπος για να τραβήξουν την προσοχή των
ατόμων που τα φροντίζουν είναι να προκαλούν διάφορα προβλήματα στον
εαυτό τους

Χαρακτηριστικά της αυτοητώμενης προσωπικότητας

Α) Εκδήλωση κατ’ επανάληψη και σε σταθερή βάση αυτοηττώμενης
συμπεριφοράς, που ξεκινά κατά την ενηλικίωση του ατόμου και είναι
παρούσα σε μια ποικιλία πλαισίων λειτουργικότητας του ατόμου. Το άτομο
μπορεί συχνά να αποφεύγει ή να υποτιμά ευχάριστες εμπειρίες, να έλκεται ή
να επιλέγει καταστάσεις ή σχέσεις στις οποίες θα υποφέρει με τον ένα ή
τον άλλο τρόπο, και να εμποδίζει τους άλλους να τον βοηθήσουν, όπως
φαίνεται σε τουλάχιστον πέντε από τα παρακάτω:
-Απορρίπτει ή καθιστά αναποτελεσματικές τις προσπάθειες των άλλων να τον βοηθήσουν.

-Όταν συμβεί κάποιο θετικό γεγονός στην προσωπική του ζωή (για
παράδειγμα, μια επιτυχία στη δουλειά κλπ.) αντιδρά και ανταποκρίνεται με
κατάθλιψη, ενοχή ή, γενικότερα, με συμπεριφορά που επιφέρει οδύνη (για
παράδειγμα, με ένα ατύχημα).

-Υποκινεί αντιδράσεις θυμού και απόρριψης στους άλλους και στη
συνέχει νιώθει πληγωμένος/η, ηττημένος/η ή ντροπιασμένος/ από την αντίδρασή του/ης.

-Απορρίπτει ευκαιρίες στις οποίες θα μπορούσε να νιώσει ευχαρίστηση ή
διστάζει να συνειδητοποιήσει ή να αναγνωρίσει ότι περνά καλά και
διασκεδάζει πραγματικά σε μια συγκεκριμένη περίσταση (παρά το γεγονός
ότι διαθέτει κοινωνικές δεξιότητες και την ικανότητα να βιώνει
ευχαρίστηση).
Δεν καταφέρνει να ολοκληρώσει εργασίες που είναι σημαντικές κατά τα
κριτήρια και τους στόχους που έχει θέσει παρά την ικανότητά του για να
το κάνει αυτό.
-Δεν ενδιαφέρεται ή απορρίπτει ανθρώπους που του συμπεριφέρονται
καλά. Για παράδειγμα, δεν τον έλκουν και δεν επιλέγει ερωτικούς
συντρόφους που τον φροντίζουν και του φέρονται καλά.

-Εμπλέκεται σε διάφορες επιλογές υπέρμετρης αυτοθυσίας που δεν του
έχουν ζητηθεί ή επιβληθεί με κάποιο τρόπο από τους αποδέκτες της.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι συμπεριφορές που προαναφέρθηκαν
δεν αναφέρονται σε καταστάσεις που αφορούν αντίδραση ή προσμονή
σωματικής, σεξουαλικής ή ψυχολογικής κακοποίησης.

Οι συμπεριφορές που προαναφέρθηκαν δεν εκδηλώνονται παρά μόνο όταν το άτομο είναι σε κατάθλιψη

Αίτια

Πώς λοιπόν διαμορφώνεται η αυτοηττώμενη προσωπικότητα και τα
συνακόλουθα χαρακτηριστικά της. Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε πώς
ένα άτομο αρχίζει να «στρέφεται» προς την ήττα και την ταπείνωση και,
ουσιαστικά, σε μια πορεία αντιφατική από το βασικό ένστικτο της ζωής…

Κατά την ψυχαναλυτική θεωρία, ασυνείδητο αίσθημα ενοχής ωθεί το άτομο
στην τάση «να υποφέρει» και να έχει ανάγκη την τιμωρία στη ζωή του. Οι
ενοχές ωθούν το άτομο στην επιλογή προσώπων και καταστάσεων αρνητικών
για τον ίδιο προκειμένου να τιμωρήσει τον εαυτό του. Η αυτοτιμωρία
συντελεί στη μείωση του αισθήματος ενοχής.

Εύλογα όμως τίθεται το ερώτημα: πώς ένα μικρό παιδί που μεγαλώνει
αρχίζει να νιώθει ενοχή; Οι θεωρητικές έννοιες θα ήταν εδώ μακροσκελείς
και δυσνόητες, μπορούμε όμως εύκολα να θυμηθούμε την παιδική ηλικία και
το πόσο εύκολα μπορεί κανείς, σε αυτή την ηλικία, να νιώσει ότι έκανε
κάτι «κακό», ή ότι ο ίδιος είναι ένα «κακό παιδί». Επίσης, τα παιδιά
μπορεί να νιώσουν ενοχή για τις επιθυμίες τους που συνοδεύονται από
έντονα συναισθήματα που δεν μπορούν εύκολα να διαχειριστούν. Και,
κυρίως, στις περισσότερες περιπτώσεις, τα παιδιά προτιμούν να πιστεύουν
ότι φταίνε τα ίδια και ότι είναι κακά παιδιά, παρά το ότι οι άλλοι δεν
τα αγαπούν.

Θεραπευτική αντιμετώπιση

Στην ψυχοθεραπεία ατόμων με μαζοχιστική (αυτοηττώμενη) προσωπικότητα
είναι σημαντικό καταρχήν να συνειδητοποιηθούν και να συζητηθούν
διεξοδικά τα επαναλαμβανόμενα μοντέλα μαζοχιστικών πεποιθήσεων και
πρακτικών. Για παράδειγμα, «ότι πρέπει κανείς πάντα να απολογείται για
τις πράξεις του», ή «ότι δεν πρέπει να διεκδικεί» κ.ά. Αυτές οι
πεποιθήσεις και συμπεριφορές προφανώς εκδηλώνονται και στη θεραπεία αλλά
και στη σχέση με τον ίδιο το θεραπευτή. Για παράδειγμα, ο θεραπευόμενος
μπορεί να είναι συνέχεια απολογητικός, να μην συμφωνεί με διάφορα
θέματα αλλά να μην το εκφράζει, ή, επίσης, να προκαλεί ασυνείδητα ένταση
και θυμό στο θεραπευτή για να έχει μια έκρηξη θυμού που θα ξεσπάσει
στον ίδιο.

Το πιο σημαντικό μέρος της ψυχοθεραπείας όμως είναι να μάθει ότι ο
θυμός αποτελεί μια φυσική αντίδραση και ότι μπορεί κανείς να εκφράζει τη
δυσαρέσκεια και το θυμό του χωρίς να φοβάται ότι θα επέλθει «τιμωρία»
με διάφορους τρόπους (π.χ. εγκατάλειψη, κριτική κ.ά.).
Είναι σημαντικό το άτομο να μην πάρει ενίσχυση για την αυτοθυσία και
την καρτερικότητά του σε βάσανα και κακουχίες. Πολλές φορές αυτή η
προσωπικότητα έχει δημιουργηθεί επειδή οι ίδιοι οι γονείς ήταν
μαζοχιστικοί ή ενίσχυαν τέτοιες συμπεριφορές. Για παράδειγμα, όταν ένα
παιδί φροντίζει τον άρρωστο γονιό ή τους παππούδες του και θυσιάζει τις
χαρές της ηλικίας του γι’ αυτό… Εάν οι σημαντικοί άλλοι γύρω του
αρχίσουν να τον θαυμάζουν γι’ αυτό και για το πόσο καλό παιδί είναι που
υπομένει τα βάσανά του με γενναιότητα, τότε αυτός είναι και ένας τρόπος
ενίσχυσης της αυτοηττώμενης προσωπικότητας.

Στην ψυχοθεραπεία με άτομα με μαζοχιστική προσωπικότητα είναι
σημαντικό και ο ίδιος ο ψυχοθεραπευτής να μην εμπίπτει σε παγίδες
μαζοχιστικής συμπεριφοράς και να δείχνει με τον τρόπο του ότι φοβάται να
διεκδικήσει. Να μην μπαίνει στο ρόλο του σωτήρα και ότι υποφέρει για να
σώσει τους άλλους. Μια στάση θεραπευτικής συγχώρεσης και αυτοθυσίας δεν
βοηθά. Αντίθετα, με αυτό τον τρόπο, οι θεραπευόμενοι αισθάνονται ένοχοι
και ανάξιοι για βελτίωση
Τέλος, είναι πολύ σημαντικό να μην χρησιμοποιούνται εκφράσεις συμπόνιας
με τους μαζοχιστικούς ασθενείς. Έχει μεγάλη σημασία για το άτομο με
μαζοχιστικά στοιχεία προσωπικότητας να μάθει να εκφράζει το θυμό του και
να μην φοβάται να ζητήσει ικανοποίηση των επιθυμιών του χωρίς να νιώθει
ότι πρέπει να προκαλέσει συμπόνια και αυτολύπηση για να το καταφέρει
αυτό. Είναι πολύ σημαντικό να μάθει ότι υπάρχουν και άλλοι τρόποι με
τους οποίους μπορεί να λάβει χαρά και ευχαρίστηση στη ζωή του και ότι
μπορεί να φροντίζει τον εαυτό του χωρίς να νιώθει ενοχές.

Ειρήνη Τζελέπη, Συμβουλευτική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια,
Πηγή : www.psychologynet.gr
Pg.Dipl., MSc., City University, Λονδίνο




About Art24News.gr

Ιστότοπος για τον Πολιτισμό, την Ιστορία και τις Τέχνες. Καθημερινή ενημέρωση για Εκθέσεις Ζωγραφικής,Εκδηλώσεις,Παρουσιάσεις Βιβλίων ,Συναυλίες,Θέατρο,Μουσική και Κινηματογράφο

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου




ΝΕΕΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ



Από το Blogger.